«مطالعات آزمایشگاهی» در جامعه‌شناسی علم: رویکردی "فرهنگی" به تولید دانش

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه علوم اجتماعی دانشگاه اصفهان

2 دکترای جامعه شناسی و مدرس دانشگاه

چکیده

ظهور رویکرد «مطالعات آزمایشگاهی» در جامعه­شناسی علم، پیامد نوعی چرخش فرهنگی در مبانی معرفت­شناسی این حوزه است. رویکرد عقلانی بر اساس معرفت­شناسی واقع­گرایانه، علم را یک پدیده عقلانی، همگانی، غیر اجتماعی، یک بعدی و بی­تاثیر از علایق اجتماعی- فرهنگی می­داند. اما رویکرد فرهنگی، بر اساس معرفت­شناسی اجتماعی- فرهنگی (یا معرفت­شناسی نسبی­گرا) علم را به عنوان یک فعالیت کاملاً اجتماعی و فرهنگی در نظر می­گیرد که پیوند اساسی با ایدئولوژی­ها و ارزش­های اجتماعی- فرهنگی دارد.
مطالعات آزمایشگاهی بر کنش­های متقابل بین کارگزاران مادی و انسانی تأکید دارد. بر اساس این مطالعات، فعالیت علمی امری اساساً محلی، در هم آمیخته و عارضی است؛ بنابراین دانش را نمی­توان به عنوان فعالیتی تعبیرکرد که از قواعد روش علمی تبعیت می­کند. «مطالعات آزمایشگاهی علم» نشان داد که نیروهای خاص جامعه­شناسی و انسان­شناسی می­توانند وارد حریم آزمایشگاه شده، و نشان دهند که آنجا نیز یک جهان سیاسی پر از معاهدات مذاکره شده و تحمیل شده برای پیشروی در مسیرهای پذیرفته شده، و مبتنی بر دیدن آن چیزهایی است که باید آنها را دید.
در این مقاله به معرفی سنت مطالعات آزمایشگاهی در جامعه­شناسی علم می­پردازیم و مهمترین شواهد و مصادیق این سنت را در مطالعات جامعه­شناسان علم و فناوری، تحلیل و بررسی می­کنیم. به این ترتیب، ضمن بررسی تاریخچه «مطالعات آزمایشگاهی»، پیشگامان این حوزه (از قبیل مایکل لینچ، کارین نورستینا ، لاتور و ولگار) معرفی می­شوند. سپس «مکتب بث» به عنوان یکی از گرایشات اصلی در این حوزه، مورد بررسی و تأمل قرار می­گیرد؛ و در پایان رویکرد مطالعات آزمایشگاهی مورد نقد و تحلیل قرار می­گیرد.

کلیدواژه‌ها


-توکل، محمد. 1387.  جامعه­شناسی معرفت و فرهنگ: تنوع یا تغییر نگرش از کلاسیک به جدید، نامه علوم اجتماعی، شماره  33 :1-22. 

-قانعی راد، محمد امین، 1385، « تعاملات و ارتباطات در جامعه علمی: مطالعه موردی رشته علوم اجتماعی» چاپ اول، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.

همتی، رضا،1390،مطالعه جامعه شناختی مناسبات علم و. جامعه (بررسی موردی حوزه­های علوم پایه و فنی دانشگاه اصفهان)،پایان­نامه دکتری رشته جامعه­شناسی، دانشگاه اصفهان.

-کنوبلاخ، هوبرت،1390، مبانی جامعه­شناسی معرفت، ترجمه کرامت ا... راسخ، تهران، نشرنی

Bucchi, M (2004), science in society: an introduction to social studies of science, translated by Adrian Belton.

Collins, H. M and pinch, T. (1993). “The Golem: what every one should know about science?” Cambridge: Cambridge university press.

Collins, H. M. (1981), “Knowledge and controversy: studies in modern natural science”, special issue of social studies of science, 11: 1 -158.

Collins, H.M. (1983). An Empirical Relativist programme in the sociology of scientific knowledge’’ , in k. knorr cetina and M. Malkay (eds) science observed, London, sage: 85-113.

Collins, H.M. (1985) changing order, Chicago, university of Chicago press.

Doing, P. (2008). “Give me a Laboratory and I will raise a discipline: The past, present and future policies of Laboratory studies in STS” In Handbook of science and technology studies, 3 nd  ed, ed E.J Hackett, O. Amsterdamska, M. Lynch and J. wajcman. London: MIT press.

Giere, R. (2002). “Discussion note: Distributed cognition in epistemic cultures.” www.google.com.

Knorr Cetina, K, (1981), The manufacture of knowledge: an essay on the constructivist and contextual nature of science.” , Oxford: pergamon.

Knorr Cetina, K, (1995). “Laboratory studies: The cultural approach to the Study of science” In hanb bbook  of science and technology studies, 2 nd ed , ed s.jasanoff, G. Markle, J. C Peterson and T. pinch, 140- 66. Thousand oaks, CA: sage.

Knorr Cetina, K,(2007). “culture in global Knowledge society: knowledge culture and epistemic cultures, interdisciplinary science Reviews, vol 32, No 4.

Knorr-Cetina,K,(1999). “Epistemic cultures:How the sciences make knowledge”.cambridge maes:Harward university press.

Latour B, Woolgar S. (1979). Laboratory life. Beverly Hills: Sage

Latour, B. (1983). “ Give me a Laboratory and I will raise the world“ In science observed: perspectives on the social study of science, ed. K.D. Knorr cetina and M.Mulkay, 141-70. London; sage.

Lynch, M. (1985), art and artifact in Laboratory science: a study of shopwork and shoptalk in a research Laboratory” London, Routledge and kegan paul.

Markrosky, B.( 2000). “Epistemic cultures: How the sciences make knowledge” (book Review), Contemporary sociology, vol 29, No 3.

Mccarthy, Doyle, (1996). “knowledge as culture : The new sociology of knowledge”, London: Routledge.

   Merton R. (1970) ‘’paradigm for the Sociology of knowledge’’, in Curtis & Petras, The Sociology of knowledge. Reader, New York: op. cit.

   Pickering,A.(1992). “from science as knowledge to science as practice.”in science as practice and culture,ed.A Pickering, Chicago:university of Chicago press,PP1-26

   Pinch, T (1986) ‘’ confronting nature: The sociology of solar Neutrino Detection’’, Dordrecht, the Netherlands: D. Reidel.

Pinch, T,(2000), “Epistemic cultures” (Book Review), American Journal of sociology. Vol 105. lssue 5.

Popper, k (1963), “ conjectures and Refutations: The Grow the of scientific knowledge’’ , London: Routledge and kegan paul.

Woolgar , S.(1992). “ some reme remarks about positionism” , in pickering  (ed), science as practice and culture , 327-342.